Giữa những cuộc tranh luận ngày càng dày đặc về trí tuệ nhân tạo trong y tế — từ kỳ vọng cứu người đến nỗi lo sai lệch và thiên kiến — một tác phẩm điêu khắc xuất hiện như một lời nhắc giản dị mà nghiêm cẩn: công nghệ chỉ có ý nghĩa khi nó đứng về phía con người, và mọi quyết định liên quan đến sự sống phải được soi rọi bằng chứng cứ, không phải bởi hào quang của lời hứa.
Đó là tinh thần của Tượng AIWS Angel phiên bản 1.0, mang tên “Ánh sáng của Chứng cứ”. Được thiết kế riêng cho không gian Trung tâm Y tế AIWS, bức tượng không nhằm kể một câu chuyện huyền thoại, mà dựng lên một chuẩn mực hiện đại: AI trong y tế cần vận hành dựa trên tri thức tốt nhất hiện có, tuân thủ các chuẩn mực an toàn, và trước hết phải giúp con người đưa ra lựa chọn có hiểu biết. Ở đây, AI không thay thế thẩm quyền chuyên môn lâm sàng; nó làm rõ dữ liệu, hỗ trợ quyết định, đồng thời bảo vệ phẩm giá, niềm tin và quyền tự chủ của mỗi cá nhân.
Về tạo hình, tác phẩm lựa chọn ngôn ngữ tối giản nhưng giàu ẩn dụ. Ở trung tâm là một dáng người phổ quát, tĩnh tại, vươn lên trong một trụ ánh sáng thẳng đứng — như một điểm tựa bình tĩnh giữa sự phức tạp của thông tin và áp lực lựa chọn. Bao quanh hình tượng ấy là hai mảng cong thanh thoát, gợi cảm giác như những “dấu ngoặc” đang chở che. Không phải để giới hạn, mà để nhắc rằng trí tuệ tiên tiến chỉ trở nên đáng tin khi được đặt trong những “hàng rào an toàn”: đạo đức, minh bạch, trách nhiệm và khả năng giải trình.
Đáng chú ý, bức tượng được chủ ý giữ tính phi tôn giáo và bao trùm. Hình khối không gợi về bất kỳ biểu tượng tín ngưỡng cụ thể nào, để bất kỳ ai — từ mọi nền văn hóa, xuất thân hay hệ giá trị — đều có thể bước vào không gian này và thấy mình được chào đón. Trong một thế giới đang tìm “ngôn ngữ chung” cho quản trị AI, sự lựa chọn ấy mang ý nghĩa không nhỏ: niềm tin không thể được áp đặt; nó cần được kiến tạo.
Vật liệu cũng góp phần làm nên “giọng” của tác phẩm. Thép không gỉ hoàn thiện mờ kết hợp kính mờ tạo ra ánh sáng dịu, tiết chế, không phô trương. Và chính sự tiết chế ấy giúp thông điệp trở nên thuyết phục: “ánh sáng của chứng cứ” không phải ánh đèn sân khấu, mà là nguồn sáng đủ rõ để soi đường — khiến tri thức trở nên hữu hình, dễ tiếp cận và có thể ứng dụng, nhưng không cưỡng ép. “Thiên thần” ở đây vì thế không phải hình tượng siêu nhiên; đó là một cam kết về cách AI nên hành xử trong y tế: lắng nghe cẩn trọng, làm rõ điều chưa chắc chắn, nâng cao điều đã được kiểm chứng, tôn trọng đồng thuận, quyền riêng tư và phán đoán chuyên môn.
Tựu trung, bức tượng giống như một lời khẳng định bằng nghệ thuật: tiến bộ không chỉ đo bằng sức mạnh công nghệ, mà còn bằng cách chúng ta bảo vệ sự sống và bồi đắp niềm tin thông qua đổi mới có trách nhiệm.
Ở chân tượng, thông điệp được cô đọng thành một tuyên ngôn ngắn gọn, như “kim chỉ nam” cho kỷ nguyên y tế số: “AIWS ANGEL — Chứng cứ. An toàn. Nhân loại.” Tác phẩm do Diễn đàn Toàn cầu Boston và AI World Society Family trân trọng giới thiệu.
Tượng AIWS Angel phiên bản 1.0 mang tên “Ánh sáng của Chứng cứ”. Ảnh: BGF
Nguồn: https://bostonglobalforum.org/news/aiws-angel-statue-v1-0-the-light-of-evidence/
