BEACON PAPERS SỐ 6 Ai Có Quyền Là Tác Giả? Quyền Tác Giả của Con Người, AI làm Trợ Lý, và Trách nhiệm trong Kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo.

Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng có khả năng soạn thảo các bài diễn văn, công trình nghiên cứu, lập luận pháp lý, chính sách và những tác phẩm có độ tinh vi phi thường, một câu hỏi căn bản đang nổi lên: Ai là tác giả?

Beacon Papers Số 6 với chủ đề “Ai Có Quyền Là Tác Giả?”, lập luận rằng câu trả lời không nên phụ thuộc chủ yếu vào việc ai là người tạo ra câu chữ. Xuyên suốt lịch sử, các nhà lãnh đạo, thẩm phán, học giả và quan chức công quyền vẫn luôn dựa vào các cố vấn, nhà nghiên cứu, biên tập viên, thư ký và người viết diễn văn. Điều cuối cùng khiến một tác phẩm thuộc về họ không phải là việc họ đích thân viết ra từng câu chữ, mà là việc họ thực thi sự phán xét đối với tác phẩm đó và có thể bị yêu cầu chịu trách nhiệm về nó.

AI khiến câu hỏi cổ xưa này trở nên cấp thiết trở lại. Không giống như một trợ lý con người, một hệ thống AI xét cho cùng không thể bị quy trách nhiệm về mặt đạo đức hay thể chế. Do đó, khi sự hỗ trợ của AI ngày càng trở nên mạnh mẽ hơn, trách nhiệm của con người không hề suy giảm – mà trở nên cô đọng hơn.

Bài viết đề xuất một nguyên tắc rõ ràng:

Sự phán xét, chứ không phải sự tạo sinh, mới là nền tảng của quyền tác giả.

Quyền tác giả của con người được bảo toàn khi một cá nhân xác lập mục đích và giá trị của một tác phẩm, độc lập phán xét những gì AI cung cấp, kiểm chứng các luận điểm thực tế, phê duyệt tác phẩm cuối cùng và chấp nhận hoàn toàn trách nhiệm đối với nó. Quyền tác giả bị mất đi khi ai đó ký tên hoặc công bố một điều mà họ chưa thực sự xem xét kỹ lưỡng, không thể giải thích, không thể bảo vệ, hoặc sẽ không chịu trách nhiệm.

Nhưng Ai Có Quyền Là Tác Giả? còn đi xa hơn thế. Bài viết đề xuất rằng quyền tiếp cận sự hỗ trợ của AI tự thân nó cần trở thành một quyền cơ bản trong Kỷ nguyên AI. Con người cần được tự do sử dụng AI trong việc tư duy, học tập, viết lách, sáng tạo, quản trị và phụng sự xã hội. Các thể chế nên điều tiết trách nhiệm, thay vì đơn thuần ngăn cấm sự hỗ trợ của AI.

Tuy nhiên, quyền này đi kèm với một nghĩa vụ sâu sắc.

Khả năng phán xét của con người không phải là điều mà nhân loại có thể mặc nhiên cho rằng mình sẽ luôn sở hữu. Phán xét là một năng lực, và các năng lực chỉ tồn tại được thông qua sự rèn luyện. Một nền văn minh bảo vệ quyền sử dụng AI của con người trong khi để cho năng lực phán xét độc lập của họ bị mai một có thể duy trì được vẻ bề ngoài của quyền tác giả con người trong khi đánh mất bản chất của nó. Bài viết lập luận rằng, do đó, Hiến chương cho Nhân loại trong Kỷ nguyên AI không chỉ cần bảo vệ các quyền con người, mà còn phải bảo vệ những năng lực thiết yếu của con người – những năng lực khiến các quyền ấy trở nên có ý nghĩa.

Beacon Papers số 6 kết luận bằng một chuẩn mực cho Kỷ nguyên AI:

AI có thể hỗ trợ.