Một trong những nguyên liệu quý giá của ngành nước hoa bắt nguồn từ những cây Aquilaria (cây dó bầu) bị tổn thương. Khi một số cây dó bầu bị hư hại, chúng tạo ra một loại nhựa sẫm màu, có hương thơm đặc trưng, hình thành nên trầm hương (oudh) – nguyên liệu quý đến mức cây mọc hoang đã bị chặt phá để khai thác.
Công nghệ mới giúp tái tạo mùi hương từ những loài thực vật có nguy cơ tuyệt chủng nhưng không cần phải thu hoạch nhiều lần. Ảnh: Pixel-shot/Alamy
Nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), các nhà khoa học đang tìm cách dự đoán mùi hương của những phân tử chưa từng được tạo ra và tái tạo thông tin di truyền liên quan đến mùi hương từ những loài hoa được cho là đã tuyệt chủng. Một số nhóm nghiên cứu khác thu thập vi sinh vật từ các đám mây, sử dụng chúng làm điểm khởi đầu để phát triển những loại nước hoa mới.
Ngày nay các nhà khoa học và công ty công nghệ sinh học cho rằng những tiến bộ này có thể mở ra khả năng tái tạo mùi hương và sản xuất các hợp chất từ thực vật có nguy cơ tuyệt chủng mà không phải liên tục thu hoạch chúng trong tự nhiên.
“Việc có thể tái tạo mùi hương của một loài thực vật đang có nguy cơ tuyệt chủng sẽ là một thắng lợi lớn cho cả môi trường và các thương hiệu”, Alex Wiltschko, nhà sáng lập Osmo công ty phát triển AI có khả năng dự đoán và tái tạo mùi hương nhận định.
Wiltschko cho biết Osmo đã tái tạo được mùi hương của một loài cây quý hiếm từ một mảnh vỏ cây có “kích thước chỉ bằng ngón tay”. Mẫu vật được phân tích bằng thiết bị chuyên dụng, sau đó AI của công ty hỗ trợ xác định công thức hóa học để tái tạo mùi hương trong phòng thí nghiệm.
Một hướng tiếp cận khác đến từ BioHarvest Sciences, công ty công nghệ sinh học cho biết đã tạo ra một dòng tế bào ổn định từ một loài cây thơm quý hiếm ở Đông Nam Á. Công nghệ này cho phép công ty hướng tới sản xuất các hợp chất có giá trị từ tế bào thực vật mà không cần trồng trọt hay thu hoạch cây ban đầu.
Vì lý do thương mại, công ty chưa công bố tên loài cây. BioHarvest cho biết đã công bố một thỏa thuận dự kiến sản xuất 20 tấn hỗn hợp hương liệu, với sản lượng ban đầu ở quy mô hạn chế có thể bắt đầu vào năm tới.
“Thách thức nằm ở chỗ nhu cầu của con người có thể gần như vô hạn, trong khi nguồn cung sinh học thì không”, Zaki Rakib, Giám đốc điều hành BioHarvest, cho biết. “Chúng tôi tin rằng công nghệ sinh học có thể giúp thu hẹp khoảng cách đó, không phải bằng cách thay thế thiên nhiên mà bằng cách cho phép chúng ta sử dụng những gì thiên nhiên đã ban tặng mà không liên tục gây áp lực lên nguồn cung.”
Những tuyên bố về lợi ích bảo tồn của công nghệ cũng vấp phải sự hoài nghi từ một số chuyên gia trong ngành nước hoa. Mandy Aftel, nhà chế tạo nước hoa tự nhiên, tác giả và người sáng lập Aftel Archive of Curious Scents – một bảo tàng chuyên về mùi hương cho rằng việc tạo ra phiên bản tổng hợp của mùi hương từ một loài thực vật đang bị đe dọa không đồng nghĩa với việc cứu được loài đó.
Tuy nhiên, khả năng tạo ra các chất thay thế chưa đồng nghĩa với việc áp lực lên thực vật hoang dã sẽ giảm đi. Rhian Smith, đại diện Vườn Bách thảo Hoàng gia Kew ở Anh, cho rằng AI có thể hỗ trợ thiết kế chất thay thế cho trầm hương, nhưng nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên vẫn được đánh giá cao. “Điều đó không hoàn toàn làm giảm áp lực lên các loài thực vật hoang dã”, bà nhận định.
Bên cạnh đó, mục tiêu bảo tồn không phải lúc nào cũng là động lực chính của các công ty công nghệ. Wiltschko thừa nhận rằng bảo tồn không phải là “ưu tiên hàng đầu” trong công việc của Osmo.
Thực tế, nước hoa tổng hợp không phải là điều mới mẻ. Ngành công nghiệp này đã sử dụng rộng rãi các thành phần tổng hợp trong hơn một thế kỷ, và các thiết bị phân tích từ lâu đã có thể xác định những phân tử hiện diện trong một mùi hương.
Điều mới mẻ, theo Wiltschko, nằm ở khả năng dự đoán. “Điều đã thay đổi là những gì xảy ra sau khi dữ liệu được máy xử lý. Điều mới mẻ là khả năng dự đoán”, ông nói.
Wiltschko cho biết Osmo đã huấn luyện AI bằng hơn 5 triệu phản hồi của con người đối với mùi hương. Theo ông, dữ liệu này giúp hệ thống dự đoán cách con người cảm nhận những tổ hợp phân tử khác nhau, qua đó hỗ trợ các nhà khoa học phát triển mùi hương mới.
AI cũng đang mở ra những hướng nghiên cứu khác. Christina Agapakis không phải là nhà sản xuất nước hoa, nhưng công trình nghiên cứu của bà về việc khai thác thông tin di truyền từ các mẫu hoa được bảo quản đã góp phần tạo ra những hợp chất hương thơm có thể được sử dụng để phát triển mùi hương mới.
Dù vậy, AI vẫn có những giới hạn. Mùi hương của một bông hoa có thể bao gồm hàng trăm phân tử và thay đổi tùy thuộc vào bộ phận của cây, cũng như điều kiện sinh trưởng.
Vì thế, việc tái tạo một số hợp chất tạo mùi chưa đồng nghĩa với việc tái tạo hoàn toàn mùi hương tự nhiên. Với những người đề cao tính nguyên bản của mùi hương, khoảng cách đó vẫn còn rất lớn. “Mùi hương mà chúng tôi thu được chỉ là một mảnh vụn mờ ảo của những gì đã mất”, Agapakis nói về dự án của mình. Bà cho rằng công nghệ không thể tái tạo đầy đủ sinh vật sống, cũng như đất đai, khí hậu, mùa vụ và hệ sinh thái đã góp phần tạo nên mùi hương ban đầu.
“Điều chúng ta cần nhớ là, dù trí tuệ nhân tạo có mạnh mẽ đến đâu, mùi hương không chỉ đơn thuần là một công thức hay một tập dữ liệu.”
Nguồn: Theguardian
