Thế hệ sinh viên y khoa thời AI trưởng thành trong một môi trường có nhiều thay đổi, nơi dữ liệu, thuật toán và các công cụ hỗ trợ ra quyết định trở thành một phần của quá trình học tập, thực hành và nghiên cứu.
Nếu thế hệ sinh viên y khoa trước đây bước vào nghề với hành trang chủ yếu là sách giáo khoa, bài giảng lâm sàng, kinh nghiệm của thầy cô và những ca bệnh trực tiếp tại bệnh viện, thì thế hệ sinh viên y khoa thời AI sẽ trưởng thành trong một môi trường có nhiều thay đổi, nơi dữ liệu, thuật toán và các công cụ hỗ trợ ra quyết định trở thành một phần của quá trình học tập, thực hành và nghiên cứu.
Điểm khác biệt đầu tiên nằm ở cách học y khoa. Sinh viên y khoa trước đây thường học theo mô hình tuyến tính: đọc giáo trình, ghi nhớ triệu chứng, học phác đồ, đi lâm sàng và tích lũy kinh nghiệm qua từng ca bệnh. Trong khi đó, sinh viên y khoa thời AI có thể tiếp cận tri thức theo cách cá nhân hóa hơn.
Trước đây, việc học y khoa chủ yếu dựa trên ghi nhớ kiến thức và tích lũy kinh nghiệm qua thực hành lâm sàng. Ảnh: Midjourney
Một khảo sát toàn cầu do COMFORT Consortium thực hiện và công bố trên BMC Medical Education năm 2024 với 4.596 sinh viên y, nha khoa và thú y tại 192 khoa/trường thuộc 48 quốc gia cho thấy sinh viên nhìn chung có thái độ tích cực với AI trong y tế và mong muốn được đào tạo nhiều hơn. Tuy nhiên, 76,3% cho biết chương trình học của họ chưa có hoạt động đào tạo về AI, phản ánh khoảng cách lớn giữa tốc độ phát triển công nghệ và năng lực chuẩn bị của giáo dục y khoa.
Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đã bắt đầu xuất hiện nhưng còn ở giai đoạn đầu. Một bài viết trên JMIR Medical Education năm 2025 nhận định việc ứng dụng AI trong giáo dục y khoa Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế và phân mảnh; phần lớn sinh viên ít được tiếp xúc chính thức với AI, trong khi dữ liệu thực nghiệm về mức độ sẵn sàng của giảng viên và cơ sở đào tạo vẫn còn thiếu. Bài viết cũng dẫn một nghiên cứu ở sinh viên y và dược khu vực phía Nam, trong đó 92,2% sinh viên chưa hiểu về AI trong chăm sóc sức khỏe và 70,6% chưa từng được đào tạo chính thức về chủ đề này.
Kỷ nguyên AI đang buộc sinh viên y khoa chuyển từ ghi nhớ sang tư duy phản biện và kiểm chứng thông tin. Ảnh: Midjourney
Điểm khác biệt thứ hai là môi trường thực hành lâm sàng của sinh viên y khoa sẽ ngày càng dựa trên dữ liệu. Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số y tế, đặc biệt là bệnh án điện tử. Theo Bộ Y tế, tính đến tháng 4/2026, hơn 75% bệnh viện trên toàn quốc đã công bố triển khai bệnh án điện tử, đồng thời các cơ sở y tế được yêu cầu hoàn thành triển khai trong năm 2026 và dừng sử dụng hồ sơ giấy từ năm 2027. Khi bệnh án điện tử, dữ liệu xét nghiệm, hình ảnh y khoa và hệ thống quản lý bệnh viện trở thành hạ tầng phổ biến hơn, sinh viên y khoa cần hiểu cách đọc dữ liệu, cách nhận diện mẫu hình bệnh tật, cách đánh giá chất lượng dữ liệu và cách sử dụng công cụ hỗ trợ chẩn đoán mà không đánh mất vai trò phán đoán của bác sĩ.
Điểm khác biệt thứ ba là ranh giới giữa bác sĩ và nhà phân tích dữ liệu sẽ trở nên mờ hơn. Nghiên cứu năm 2025 trên VNU Journal of Science: Medical and Pharmaceutical Sciences cho thấy, sau khi rà soát PubMed, Google Scholar, ScienceDirect và các tạp chí y khoa lớn trong nước, nhóm tác giả xác định 37 công trình về ứng dụng AI trong y tế Việt Nam giai đoạn 2018-2024. Các công trình này được chia thành sáu hướng chính: chẩn đoán qua hình ảnh y khoa, dự đoán biến chứng và điều trị, sàng lọc cộng đồng, chatbot y tế, quản lý hồ sơ sức khỏe thông minh và hỗ trợ phát triển thuốc. Trong đó, chẩn đoán qua hình ảnh y khoa chiếm tỷ trọng lớn nhất với 17 nghiên cứu, cho thấy đây đang là hướng ứng dụng AI nổi bật nhất trong y tế Việt Nam.
Điều này có nghĩa là sinh viên y khoa thời AI sẽ cần hiểu không chỉ “hình ảnh X-quang này nói gì”, mà còn phải hiểu mô hình AI đọc hình ảnh đó dựa trên dữ liệu nào, có thể sai ở nhóm bệnh nhân nào, có nguy cơ thiên lệch ra sao và kết quả gợi ý cần được kiểm chứng bằng lâm sàng như thế nào.
Trong kỷ nguyên AI, bác sĩ giỏi không chỉ là người nhớ nhiều phác đồ hơn, mà là người biết kết hợp tri thức y khoa, dữ liệu, công nghệ và sự thấu cảm để đưa ra quyết định tốt hơn cho người bệnh. Và chính từ giảng đường hôm nay, thế hệ sinh viên y khoa mới sẽ quyết định AI trong y tế là một công cụ nâng cao chất lượng chăm sóc con người, hay chỉ là một lớp công nghệ được đưa vào bệnh viện mà chưa kịp chuẩn bị về năng lực, đạo đức và niềm tin.
