Mỗi ngày trong tuần, Matt, một kỹ sư phần mềm, lại mong chờ chuyến tàu dài bốn tiếng tới Pawling, New York. Đó là khoảng thời gian anh dành cho dự án cá nhân: một trò chơi điện tử chạy trên trình duyệt, được anh tự viết từng dòng mã.
“Tôi đang chủ động giữ cho lưỡi rìu của mình luôn sắc bén”, Matt nói. Anh không muốn dùng tên thật vì lo ảnh hưởng đến công việc.
Sáu tháng qua, công việc của Matt dần rời xa lập trình, giải quyết vấn đề và thiết kế kiến trúc phần mềm, để chuyển sang rà soát mã do trí tuệ nhân tạo tạo ra. Lo ngại kỹ năng bị mai một, anh cố hạn chế dùng AI bất cứ khi nào có thể.
Nhiều kỹ sư phần mềm đang học kỹ năng mới và củng cố nền tảng để thích ứng với sự thay đổi do AI mang lại. Ảnh: Midjourney
Nghề kỹ sư phần mềm, vốn có thể mang lại thu nhập hơn 200.000 USD mỗi năm, từng được xem là lựa chọn nghề nghiệp gần như chắc chắn. Nhưng sau một đợt sa thải vào mùa hè năm ngoái và lời cảnh báo từ cấp trên rằng nhân viên phải sử dụng AI nhiều hơn, Matt bắt đầu nhìn tương lai bằng tâm trạng bất an.
Với một thế hệ lao động, kỹ thuật phần mềm từng đồng nghĩa với ổn định, an toàn và cơ hội thăng tiến. Nay AI đang làm thay đổi quá trình phát triển phần mềm với tốc độ vượt xa dự đoán. Google cho biết 75% mã của công ty hiện được tạo với sự hỗ trợ của AI.
Trước thực tế đó, nhiều kỹ sư đang quay lại củng cố kiến thức nền tảng, học kỹ năng mới để tránh bị đào thải, tìm đến hành động tập thể nhằm đòi hỏi sự bảo vệ tốt hơn, thậm chí cân nhắc rời bỏ ngành.
Một nghề nghiệp từng được xem là bảo chứng
Năm 2022, kỹ thuật phần mềm là một trong những nghề có quy mô lớn và mức thu nhập cao nhất tại Mỹ. Khoảng 1,5 triệu người làm nghề này với thu nhập gấp đôi mức lương trung vị toàn quốc, theo Cục Thống kê Lao động Mỹ.
Tuy nhiên, kể từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, hơn 600.000 lao động công nghệ tại Mỹ đã mất việc, theo Layoffs.fyi. Tỷ lệ thất nghiệp của cử nhân khoa học máy tính tăng từ 6,1% lên 7% trong năm 2024, trong khi tỷ lệ làm việc dưới trình độ đào tạo vượt 19%, theo dữ liệu của Fed New York.
Chưa ai biết chắc tương lai của kỹ sư phần mềm sẽ ra sao. Tuy nhiên, giới chuyên gia đồng thuận rằng kỹ năng viết mã thuần túy có thể giảm giá trị, trong khi khả năng đánh giá, kiểm thử và sửa mã do AI tạo ra ngày càng quan trọng.
Thích ứng thay vì bỏ cuộc
George Dover, kỹ sư phần mềm có sáu năm kinh nghiệm tại Portland, Oregon, từng phải làm giáo viên mẫu giáo dạy thay trong thời gian tìm việc sau khi bị Intuit Mailchimp sa thải cuối năm 2024. “Rất khó buông bỏ thứ đã trở thành một phần lớn trong con người mình suốt nhiều năm”, anh nói.
Theo Teeselink, ngày càng nhiều người không có nền tảng kỹ thuật cũng có thể viết mã nhờ AI. Điều đó làm tăng tổng sản lượng phần mềm và có thể tạo thêm nhu cầu đối với những kỹ sư đủ khả năng kiểm chứng sản phẩm. Việc tìm lỗ hổng, hiểu lỗi và đánh giá bảo mật vẫn đòi hỏi chuyên môn mà người không biết lập trình khó có được.
Shriram Krishnamurthi, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Brown, cho rằng còn quá sớm để kết luận về tương lai nghề nghiệp, bởi AI chỉ mới bắt đầu tạo ra mã chất lượng cao trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, nhu cầu rà soát mã có thể làm phân hóa lực lượng lao động.
Từ lời kêu gọi học lập trình đến nỗi lo mất nghề
Hơn một thập kỷ trước, “hãy học lập trình” từng là lời khuyên phổ biến. Năm 2013, Tổng thống Barack Obama thúc đẩy sáng kiến Computer Science for All trị giá 4 tỷ USD, xem lập trình là một kỹ năng nền tảng mới cho cơ hội kinh tế. Cùng thời điểm, các khóa đào tạo lập trình cấp tốc bùng nổ.
Đó cũng là lý do Sam, một cư dân Los Angeles, chuyển sang nghề này khoảng một thập kỷ trước. Nhưng chỉ trong vài năm, cảm giác ổn định của anh đã biến thành nỗi lo mất tất cả.
Sam cho rằng AI đang lấy đi “phần sáng tạo và thú vị nhất” của công việc, chỉ để lại nhiệm vụ mà anh ghét nhất: rà soát những đoạn mã mình không viết. Anh sợ một đợt sa thải sẽ buộc mình cạnh tranh với lực lượng nhân tài dôi dư từ Google, Amazon hay Netflix.
Tâm lý này không phải cá biệt. Số sinh viên đăng ký ngành khoa học máy tính tại các trường đại học bốn năm giảm 8,1%, còn bậc sau đại học giảm 14% trong năm học 2025 – 2026, theo National Student Clearinghouse.
Tìm sức mạnh từ hành động tập thể
Khi AI đe dọa sinh kế, nhiều kỹ sư bắt đầu tìm đến sự liên kết và tổ chức tập thể.
Kaitlin Cort rời bỏ công việc sau khi chứng kiến AI định hình lại vai trò của mình. Cô thành lập What We Will, một trung tâm hỗ trợ lao động công nghệ đối phó với sa thải, thương lượng trợ cấp, nâng cao kỹ năng và tổ chức công đoàn.
Theo Cort, làn sóng sa thải cùng nỗi lo về AI đang thúc đẩy sự quan tâm đến hành động tập thể. Trung tâm nhận ít nhất 10 đơn đề nghị hỗ trợ mỗi ngày, trong khi ngày càng nhiều lao động tìm hiểu việc thành lập công đoàn.
Trong khi tương lai còn nhiều bất định, các kỹ sư phần mềm đang thử mọi cách để giành lại quyền chủ động: học cách làm việc cùng AI, giữ vững kiến thức nền tảng và tìm sức mạnh từ cộng đồng. Với họ, thích ứng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện để tiếp tục tồn tại trong một ngành nghề đang thay đổi từng ngày.
(Theo The Guardian)
